Bir yanlış anlaşılmayı gidermek ve sorularınıza yanıt vermek isterim.
ekte verilen projemizde betonarme kapasite oranları özellikle bazı kirişlerde 0,95 üzerinde müdahale etmemiz gerekirmi bu şekilde sakıncası olurmu?
Kapasite oranının 0.95 olması uygun sınırlar içerisinde kaldığınızın bir göstergesidir. Burada 0.95 sadece üst sınıra yakın olduğunuz anlamına geliyor. İsteğe bağlı olarak bu değerleri düşürmek için donatı artışı yapabilirsiniz.
Bu noktada şunu belirtmek isterim. Kapasite oranı kavramı ideCAD içerisinde uzun zamandır mevcut. Ancak okullarda bize çoğunlukla donatı alanı hesabı mantığıyla hesap yapmayı öğrettiler. Gerekli As değerini bulduk ve ona en yakın donatı çap-adet değerini belirledik. Bu bulduğumuz donatı alanı ihtiyaç olan donatı alanına her zaman çok yakın oldu. Örneğin gerekli As 6.58 cm² çıktıysa siz buna 6 fi 12'lik donatı alanı (6.79 cm²) koyarsanız yine kapasite oranını 1'e yakın seçmiş olursunuz. Özetle, okulda da bize benzer bir mantıkla öğretmişlerdi; bu yüzden sınıra yakın seçmek kötü bir seçenek olmayabilir.
siz bir ivme girdiniz binayı kurdunuz ve yükleri belirlediniz kesitte moment kapasite hesabı yapıldı ve gelen momenti yaklaşık %5 aşarsanız kesit artık plastik mafsal olacak demek yani marjı siz belirleyeceksiniz elbette demirin çapını adetini artırarak kapasitenizi artırabilirsiniz fakat güçlü kiriş zayıf kolona doğru itebilir bu sizi eğer program uyarı vermiyorsa yasal sınırlar içinde kalmışsınız demektir eğer hesaba katamadığınız yükler olacağını düşünüyorsanız artırmakta fayda var elbette fakat şimdi inceledim eğer Sds 0.3 ise ben gözünün yaşına bakmaz yapıştırırdım ne çıktıysa ha bir de kolonlarda falan 16lık vermişsiniz bence gereksiz 14 yapın siz onu etriyesini 8 RD01 hesap aksı yanlış donatıyı yarım hesaplar çizer radye için de demiri küçültün
Burak bey 'in cevabına istinaden plastik mafsal ve depreme dayanıklı yapı tasarımı ilkesi ile ilgili birkaç kısa bilgi eklemek isterim.
Burada deprem etkisinde yüklerin %5 artmasıyla elemanın kapasitesinin aşıldığı ve plastik mafsalın oluştuğu anlamına gelmiyor. Plastik mafsal yüksek şiddetli depremlerde her daim oluşur. R=7-8 (taşıyıcı sisteme göre) alınması durumunda, kesitlerin kapasite oranı 0,6 bile olsa plastikleşebilir. Çünkü deprem yönetmeliklerinde yüksek şiddetli depremlerde Burada deprem yönetmeliklerinin tasarım ilkelerine ve diğer kavramlara bakmak uygun olacaktır.
Genel olarak deprem yönetmeliklerinin ana ilkesi hafif şiddetteki depremlerde binalardaki yapısal olmayan sistem elemanlarının herhangi bir hasar görmemesi, orta şiddetteki depremlerde yapısal ve yapısal olmayan elemanlarda oluşabilecek hasarın sınırlı ve onarılabilir düzeyde kalması, şiddetli depremlerde ise can güvenliğinin sağlanması amacıyla kalıcı yapısal hasar oluşumunun sınırlanmasıdır.
Depreme dayanıklı betonarme binaların tasarımına giriş (kutlu darılmaz) 'ın kitabında kapasite tasarımı aşağıdaki gibi anlatılıyor.
"Kapasite tasarımı ilkesinde, şiddetli bir depremde yapıda ortaya çıkacak olan hasar dağılımının ve dayanıma ulaşma türünün tasarımcı mühendis tarafından önceden öngörülmesi, düzenlenmesi ve tasarımın buna göre yapılması amaçlanmaktadır. Bu tasarıma göre betonarme elemanlarda her durumda sünek güç tükenmesinin (örneğin eğilme dayanımına donatının akması ile ulaşma) gevrek güç tükenmesinden (örneğin kesme kuvvetinden dolayı dayanıma ulaşma) önce oluşması sağlanmalıdır. Öngörülen sünek davranışın sağlanabilmesi amacıyla taşıyıcı sistemde hasarların oluşabileceği uygun yerlerin seçilmesi, buralarda istenen kapasitenin oluşturulması ve sünekliğin arttırılması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.
Tasarımda sünek davranış özelliğinden yararlanılmak istenmesi (tasarımın azaltılmış deprem etkileri ile yapılması), doğrusal olmayan davranışı dolayısıyla hasarın oluşmasını kabul etmek anlamına gelmektedir. Kapasite tasarımında bu hasarın türünün ve nerelerde olduğunun çok büyük önemi bulunmaktadır."
Buradan şunu anlayabiliriz. Süneklik düzeyi yüksek bir sistem yapıldığı zaman elemanlarda hasar durumu oluşacağını kabul etmiş oluyoruz. Ancak bu kapasite oranına bağlı değil yapının süneklik düzeyine ve R katsayısına bağlıdır.
Kapasite oranının 1 'e yakın olması sistemin ancak istenilen dayanım/süneklik ilişkisine yakın olması anlamına gelebilir. Bu durumda esas dikkat edilmesi gereken durum, taşıyıcı sistemin öngörülen doğrusal olmayan şekildeğiştirmeleri taşıyabilecek yeterlilikte olmasını sağlamaktır. Burada güçlü kolon kontrolü, kat mekanizması oluşmaması, birleşim bölgelerinin güvenliği vb. süneklik koşullarıdır.
Kişisel yorum olarak; kapasite oranı sonuç olarak eğilme etkisinde hesaplandığından bu değer yüksek sünek sistemler için ikincil derecede önemli. Birinci derece önemli olan şey ise kesme kuvveti ile ilişkili olan kontrollerdir. Örneğin kolon-kiriş birleşim bölgesi kesme güvenliğinin istem ve dayanım değerlerinin yakın olması bence kapasite oranının 1 'e yakın olmasından daha büyük tehlike arzediyor. Burada burak bey 'in söylediği marj kavramı %1-5 devreye girecektir ve kesme kuvveti bu marjı aştığında gevrek göçme oluşarak sistemi tehlikeye sokacaktır.
Burada çok daha derin anlatılar yapılabilir elbette. kullandığım kaynakları sizinle de paylaşabilirim.
Kutlu darılmaz - depreme dayanıklı betonarme binaların tasarımına giriş
Zekai Celep - deprem mühendisliğine giriş.
SAygılarımla...
